Karar sizin!

Kâfirin kâfirliğini yapmasını hiç yadırgamıyorum da, mü'minin çeşitli sebeplerle, kâfir sıfatlarına takılıp kalmasını hazmedemiyor ve buna bir türlü mana veremiyorum.

Evet, bir müessese içinde iki insan birbirlerinin hizmetlerini engelliyorsa, kâfir olmasalar bile, kâfirlik yapıyorlar demektir. Hırsları, kaprisleri, haset ve kıskançlıkları sebebiyle başkalarına çelme takıyorlarsa kâfirlik yapıyorlar demektir.

Her mü'minin her sıfatı mü'min olmayabilir tıpkı her kâfirin her sıfatının kâfir olmadığı gibi. Yukarıda zikredildiği şekilde davranan insanlar, üzerlerinde kâfir sıfatı taşıyan mü'minlerdir. Fakat bizim sıfat olarak kâfirliği bırakıp mü'minliğe açılmamız lâzımdır. Zira Allah, insanlara, taşıdıkları sıfat ve o sıfatlara göre yaptıkları amelleri nazara alarak muamelede bulunuyor. Ve bence, üzerinde hassasiyetle durulacak mesele de işte budur!

...

http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=1269530&title=karar-sizin

Facebook, her sekiz çiftten biri için boşanma sebebi Kaynak: http://www.samanyoluhaber.com/saglik/Sekiz-ciftten-biri-icin-bosanma-sebebi/746886/#ixzz1saz0ySFZ

İZÜ'de düzenlenen, "Bireylerin Teknolojiyle Buluştuğu Yerden Geleceğe Bakış" konulu bir seminer veren Dr. Doğanata, geleneksel bilgisayarların yerini birbirine bağlı, donanımlı ve analiz yapabilen hızlı işlemcilere sahip akıllı bilgisayarların aldığını hatırlattı. IBM'in araştırmalarını sağlık sistemleri, geleceğin bilgisayarları ve bilişim sistemleri, hizmet sistemleri, bulut sistemleri ve sosyal ağlar olmak üzere beş alan üzerine yoğunlaştırdığını söyleyen Doğanata, sosyal ağlardaki verilerin analiz edilmesinden elde edilecek bilginin öneminden, "15 dakika önceden depremin algılanması, Lady Gaga'nın Barack Obama'dan daha fazla etkiye sahip olması ve kan tahlili yapabilen cep telefonları" gibi örnekler vererek bahsetti.

Sosyal ağların sosyal yaşam üzerine etkileri hakkında bilgi veren Doğanata, "Amerika'da evlenen her beş çiftten biri sosyal ağlar üzerinden tanışıyor, boşanan her sekiz çiftten biri ise boşanma nedeni olarak Facebook 'u gösteriyor. 2 milyon sayfaya ulaşan Wikipedia'nın tüm sayfalarını okumak için 125 yıl gerekiyor. Bugün Wikipedia, Britannica'dan daha güvenilir bir kaynak haline geldi." dedi.

Kişinin cep telefonundan paylaşacağı tek cümlelik Twitter mesajından yakın gelecekteki bir alışveriş niyeti ortaya çıkarılabilirse ona kısa süre içinde seçenek sunabilecek satıcıların pazarlama şansının yükseleceğini ifade eden Dr. Doğanata, "IBM'in üzerinde çalıştığı Sequoia bilgisayarları, saniyede 20 katrilyon işlem yapma kapasitesine sahip olacak. Bu da 7 milyar insanın her birine birer hesap makinesi verilse, günde 24 saat ve senede 365 gün durmadan yapabilecekleri işlemlerin 1 saat içinde yapılabilmesi demek. Hızlanan bilgisayarlar sayesinde daha yerel hava tahminleri yapılabilecek. Yeteri kadar veri toplanabilirse deprem, 15 dakika önceden tahmin edilebilecek." diye konuştu.

'SOSYAL AĞLARIN ETKİ ALANI, DENGELERİ DEĞİŞTİRECEK' 

Lady Gaga'nın, Twitter'daki 11 milyon 600 bin kişilik takipçisiyle 9 milyon 100 bin takipçiye sahip olan Barack Obama'dan daha geniş bir etki alanına sahip olduğunu vurgulayan Doğanata, "Facebook bir ülke olsaydı, 500 milyona ulaşan nüfusuyla Çin ve Hindistan'dan sonra dünyanın en kalabalık ülkesi olurdu." dedi. Gazete, dergi, televizyon ve radyo reklamlarının artık 10 Amerikalıdan sadece birinin alışveriş tercihini etkileyebildiğini ifade eden Doğanata, "Amerika'daki 25 gazeteden 24'ü kapanmak üzere. E-kitap satışları, baskı satışlarını geçen ay itibariyle geçmiş durumda. Artık tüm beğeni ve alım gücünü sosyal ağlardaki etkileşimler belirlerken neden hâlâ gazetelere ilan verildiğini anlayamıyorum." dedi.

İnsanların sadece sosyal medya üzerinden paylaştıkları duygu ve düşünceler doğru analiz edilebilirse ülkelerin sosyal, siyasi ve ekonomik istikrarı konusunda önemli bilgilerin sağlanabileceğini öne süren Dr. Doğanata, "Mısır'da Twitter üzerinden paylaşılan mesajlardaki duyguların analizinden, Hüsnü Mübarek'in devrileceği günü çıkarmak mümkün olabilirdi." diye konuştu. 

Bilgisayarların birbirine bağlanmasıyla çok kuvvetli sosyal ağların kurulduğunu anlatan Doğanata, değişik firmaların IBM'den taleplerinden bahsetti. Doğanata, şu örnekleri verdi: "Nike'ın yeni ayakkabı modelindeki bilgisayar, ayakkabıyla spor yapılan yerlerin haritasını çıkarıyor, koşu hızı ve spor zamanına ilişkin bilgileri kaydediyor ve bunu internet üzerinden paylaşıyor. Böylelikle ayakkabı sadece bir spor malzemesi olmaktan çıkıyor, insanları sosyal ağlar üzerinde birbirine bağlayan bir araç haline geliyor. Kişinin tansiyon ve nabız bilgileri, kıyafetin bir parçası olan duyargalarla algılanıp telefon üzerinden sağlık merkezine aktarılabiliyor. Evde parmaktan alınan kanın cep telefonunuzla çekeceğiniz fotoğrafı laboratuvarda tahlil edilerek bazı hastalıkların teşhisi koyulabiliyor."

Akademisyenler ve öğrencilerinin yoğun ilgi gösterdiği seminerin sonunda İZÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Aydın Tiryaki, Doğanata'ya teşekkür plaketi verdi.

(CİHAN)

Öksürmek gerek!..

Bir kadıncağızın kocası vefat etmiş. Kalbi kırık kadın, çok sevdiği eşine manevî hediyeler göndermek isteyince aklına evlerinin hemen yakınındaki Kur’an kursu gelivermiş.

Orada ders gören talebelere hatimler okutturmuş, dualar ettirmiş. Daha sonra da, hatimleri ve duaları mukabilinde kat’iyen ücret almayan, okuduğu hatimden dolayı bir bedel almanın “Allah’ın dinini değersiz bir menfaat karşılığında satmak” olduğuna inanan bu talebelere vermek istediği parayı bir türlü kabul ettiremeyince, güzel bir helva yapmış. Talebe odalarını tek tek geziyor, kapıyı vuruyor, içeriden ses gelir ise bir tabak helva bırakıp gidiyor imiş.

Bir gün önce de kursun hocası, “hayatı devam ettirmeye yetecek miktarda yiyecek, içecek ve Cenâb-ı Allah’ın nasip ettiği her çeşit nimet” manasına gelen rızık konusunu anlatmış. “Yeryüzünde hareket eden hiçbir canlı yoktur ki, onun rızkını vermek Allah'a ait olmasın.” (Hûd Sûresi, 11/6) ve “Asıl bütün mahlukların rızıklarını veren, kâmil kuvvet ve tam iktidar sahibi Allah Tealadır.” (Zâriyat Sûresi, 51/58) meallerindeki ayet-i kerimeleri açıklamış.

Rızık temini için, zillete, mânen dilenciliğe ve sefalete düşmenin yanlış olduğunu; ancak, israfa alışmış kanaatsiz insanların rızık korkusuyla din, namus ve izzetlerini feda edebileceklerini; üç kuruş için başkalarının ayaklarını öpmek kadar mânen bir dilencilik vaziyetine düşebileceklerini beyan etmiş. Dersin sonunda da, israf ve kanaatsizlik etmeyen, verilen imkanları kötüye kullanmayan herkesin zarurî rızkı mutlaka bulacağını, bu konuda Allah’ın taahhüdü olduğunu söylemiş ve “Rızık Allah’tandır, O sizin rızkınızı da verecektir.” demiş.

Talebelerden bir tanesi hocanın sözlerini yan gelip yatmak ve yiyecek-içecek beklemek şeklinde anlamaz mı!.. “Nasıl olsa rızık Allah’tan, o gelip beni bulur. Onu elde etmek için hiç bir şey yapmayacak; hiç gayret göstermeyeceğim.” demiş. İki cümlelik düşüncesinde belki on tane yanlış bulunan talebe başlamış rızık beklemeye.

Birinci gün.. ikinci gün.. derken üç gün aç-susuz beklemiş, ama gelen giden yok. İşte o gün, ücret kabul ettiremediği iffetli talebelere helva yapan kadının, onu dağıttığı gün imiş. Bizim muzip talebe dışarıdaki sesi duyunca kapı aralığından ne olup bittiğini anlamaya çalışmış. Bakmış ki, tabak tabak helva onun odasına doğru geliyor.. kadın kapıyı çalıyor; içeriden ses gelirse bir tabak helva bırakıp yan odaya geçiyor.

Az sonra bizimkinin kapısı da çalınmış. Ama o söz vermiş bir kere, “Hiç bir gayretim, müdahalem olmayacak, bakalım rızık geliyor mu?” demiş ve bundan dolayı da hiç sesini çıkarmamış. Kadın bir iki defa daha kapıyı vurup içeriden ses gelmeyince helva bırakmadan gidecek olmuş ki, o sırada talebe can havliyle bir kaç kere öksürmüş. Öksürük duyulunca bir tabak helva da onun için bırakılmış.

Daha kadın gider gitmez, üç gündür aç-susuz rızık bekleyen talebe hemen koşmuş, helva tabağını kapmış ve yemeye başlamış. Hem yiyor hem de kendi üslubuyla; “Ya Rabbi, bildim ki rızık Senden. Veriyon veriyon ama öksürtmeden de vermiyon.” demiş.

Evet, herşey Allah’tandır. Fakat, Cenâb-ı Hak, sebepleri kudretine perde yapmıştır. Bizim fiilerimiz, yapıp ettiklerimiz de birer sebeptir. O sebeplerin ötesinde kudret-i ilahiye vardır. O’na dayanmak, herşeyin neticesini O’ndan beklemek ve tevekkül etmek ise, aradaki sebepleri bütün bütün reddetmek değil; esbabı, dest-i kudretin perdesi bilip onlara riayet etmektir.

Müminler, sebeplerin gereğini yapmalı, bunu bir çeşit fiilî dua olarak telâkki etmeli, neticeyi yalnız Cenâb-ı Hak’tan istemeli, O’ndan bilmeli ve O’na minnettar olmalıdır.

Bu bahsi de bir rehnümânın şu sözleriyle bitirelim: Hiç kimse demesin, “İçime şu geliyor, bu geliyor.. şöyle bir kalbî problemim var..” İçine o geliyor da sen üstüste kırk gece kalkıp o iş için ağladın mı? Başını yere koydun, alnını yaşlar içinde buldun mu? Neden mazeret beyan ediyorsun? Yüreğinle Allah’a teveccüh et, yalvar yakar! “Tut elimden Allahım, tut ki edemem Sensiz” de.

Alvar İmamı ne güzel söyler:

Sen Mevlâ’yı sevende

Mevlâ seni sevmez mi?

Rızasına iven de

Hak rızasın vermez mi?

Sular gibi çağlasan

Eyyub gibi ağlasan

Ciğergâhı dağlasan

Ahvalini sormaz mı?

Rica ederim, O’nun uğrunda yüreğinizi parçalamadan yüreği parçalanmış insanlara lûtfedilen şeyleri beklemeyin. O bazen ekstradan da lütfedebilir; ama umumiyetle aldığınız risk kadar, gösterdiğiniz gayret ve cehd kadar mükafat vardır. Hele siz bir gecenize gündüz boyası çalın, O da sizin gecenizi gündüz yapsın. Siz dünya gecelerinizi gündüz yapın, O da ahiret karanlıklarını aydınlığa tebdîl eylesin..

Evet, biz, Rabbimizden istediğimiz şeyler karşısında hiç olmazsa öksürdük mü acaba?!..

OSMAN ŞIMŞEK 

Kur'ân-ı Kerîm'de Zikredilen Meyveler

Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyan, sık sık nazarlarımızı kâinat kitabına tevcih etmekte, kader, kudret, ilim ve irade kaleminin kâinattaki icraatına dikkatlerimizi çekmekte ve mü'minleri tefekküre, araştırmaya sevk etmektedir.

Kur'ân, insanlara dinî, ahlâkî, hukukî kanunlar ve kaideler getirmekle kalmamış, aynı zamanda şu âna kadar bilinebilen en mükemmel koruyucu hekimlik kaidelerini ve prensiplerini de vaz'etmiştir. Hattâ diyebiliriz ki Kur'ân, sadece koruyucu hekimlik ile alâkalı sahalarda değil, diğer bütün alanlarda da getirdiği hükümlerle insan sağlığını korumayı hedef edinmiştir. 

İslâm ve onun yüce kitabı Kur'ân, her şeyden önce insanı muhatap almakta ve her şeyi ile ona hitap etmektedir. Bu sebeple de Kur'ân, her türlü bedenî ve ruhî hastalıktan insanların korunmasını istemekte ve bu konularda da sağlam ve esaslı prensipler ve kanunlar getirmektedir. Kur'ân'ın gösterdiği bu sağlam ve temel esaslar, öncelikle insanın rûhen ve bedenen hastalanmamasını emniyet altına almakta; fakat hastalandığında da tedavi yollarını ve usullerini insanlara işaret etmektedir. 

Kur'ân'da bazı gıda maddeleriyle birlikte bazı meyvelerin adı zikredilmiş; fakat geniş ve tafsilâtlı bir biçimde bu maddelerin özelliklerine yer verilmemiştir. Bu ölçüde geniş ve tafsilâtlı bir besin bilgisinin bulunması da zaten onun gayesine ters düşerdi. Ancak bu konuda dikkat çekici bir husus vardır ki, o da bu gıda maddeleri ve meyvelerin adıdır. Kur'ân'da zikredilen bu gıda maddeleri ve meyveler, insan sağlığı için mutlaka lüzumlu olan protein, karbonhidrat ve yağları ihtiva etmektedir. Proteinli yiyeceklerden et, balık ve sütü zikreden Kur'ân, karbonhidratlı yiyeceklerden ise, buğday, soğan, sarımsak, mercimek, hurma ve üzüm gibi sebze ve meyveleri zikretmekte ve nebatî yağlardan bahsetmektedir. 

Pek çok yiyecek maddesinin arasında bunların zikredilmesi tesadüfî değildir. Çağımızda çok daha iyi anlaşılmıştır ki, bu maddelerin insan sağlığında çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Hattâ diyebiliriz ki, insan sağlığını koruyan bu gıda maddeleridir. Kur'ân, bunları zikretmekle, insan sağlığını korumaya vesile olan maddeleri zikretmiş olmakta ve insanların, bu gıda maddelerine dikkatlerini çekmiş ve bunlara olan ihtiyaçlarını belirtmiş olmaktadır. Çağımızdaki beslenme uzmanları da aynı şeyi söylemektedirler. Zîrâ beslenmede gıda seçimi, bunların sağlığa tesiri, aşırı beslenmenin zararları veya yetersiz beslenme gibi konular önemli bir yer tutar.

Kur'ân'da adı geçen besin maddelerinin; Kur'ân gibi İlâhî, mu'ciz ve kıyamete kadar gelecek insanlara rehber olan bir kitapta zikredilmesinin hikmetleri olmalıdır. Yani bunlar maksatsız zikredilmiş olamazlar. Muhakkak bunların insanlara ziyade bir faydası olmalı ki, dünya üzerinde bulunan birçok sebze ve meyveden sadece bunlar zikredilmiştir. Tabii bu sözümüzle zikredilmeyen diğer gıda maddeleri ve meyveler faydasızdır da demek istemiyoruz. İşte biz bu makalemizde, Kur'ân'da adı geçen bu gıda maddeleri içinde sadece meyvelerin insan beslenmesindeki yeri ve tıbbî faydaları, şifâ yönleri üzerinde durmak istiyoruz. Fakat bununla birlikte, Kur'ân'da zikredilen bu besin maddelerinin zikrediliş sebebi ve hikmeti sadece bundan ibarettir de diyemeyiz. Çünkü bu meyvelerin birçok hikmeti olabilir. Bizim ele aldığımız husus, belki yüzlerce hikmetinden sadece biridir. En iyisini Allah bilir. 

Kur'ân'da zikredilen meyvelerin, iyi bir besin kaynağı ve bazı hastalıkların tedavisinde müessiriyetini bugünkü tıp da kabul etmektedir. Onun için bu makalede, Kur'ân'da zikredilen bu meyvelerin tıbbî faydaları hususunda bugünkü tıbbın ne dediği de imkân ölçüsünde verilecektir. Ayrıca bu meyvelerin terkibinde bulunan maddelerin neler olduğu hususu, işin ehli kimselerin eserlerinden aktarılacaktır.

Bu makaleyle muhterem okuyuculara, "Modern tıbbın uyguladığı tedavi usullerini bırakın, makalede anlatılacak Kur'ân'da zikredilen meyvelerle tedavi olun!" denmiyor. Makalenin gayesi, tedavide kullanılan ve faydası günümüzde de anlaşılmış olan bu maddeler üzerine eczacılarımızın eğilmesi, onlara dâir gerekli deneylerin yapılması, eczanelerde gerekli terbiye ve terkibi yapıldıktan sonra; onların merhem, macun, tablet, şurup veya damla olarak halka arz ve tavsiye edilmesidir. 

Tıbbî faydaları zikredilecek meyvelerin, herkes için ve her zaman faydalı olacağını söylemek de doğru olmaz. Çünkü her insanın mizacı, ilâcın (meyvenin) miktarı, kullanış tarzı, yaşadığı coğrafî bölge, hastadan hastaya farklı neticeler hâsıl edebilir. Tabipler şu hususta hemfikirdirler: "Aynı hastalığın ilâcı, yaş, zaman, âdet, önceki gıda, alışkanlığın tesiri ve tabiatının kuvvetine göre değişir." Onun için şu hastalık veya rahatsızlıklara faydalıdır dediğimiz bir meyvenin faydasını görmeyenler, bunu yukarıda söylediğimiz sebeplere bağlamalıdırlar. 

Günümüzde sentetik maddelerle hazırlanan bazı ilâçların yan tesirlerinden dolayı kullanımı terk edilirken, bunun yanında yan tesiri çok az bitki menşeli ilâçlara ilginin arttığı da bir gerçektir. Bu sebeple ilim ve teknolojide ileri ülkeler sanayilerinde nebatî menşeli hammadde kullanmaya başlamışlardır. Bu makalenin, işin meraklıları ve mütehassıslarına bu hususta bir fikir vereceği kanaatindeyiz. Bu mesele; hem Kur'ân-ı Kerîm'i iyi bilen, hem de beslenme ve tıp sahasında mütehassıs olan kimse veya kimseler tarafından müştereken yapılması gereken bir çalışmadır. Bu mütevazı çalışma, böyle bir teşvikte bulunma düşüncesiyle kaleme alınmıştır.

Şimdi, Kur'ân-ı Kerîm'de zikredilen meyvelere ve bunların faydalarına geçebiliriz. 

1. Hurma

Hurma, Kur'ân-ı Kerîm'de, hurma ve hurma ağacı olarak 20 defa geçmektedir.

"Allah o su sayesinde sizin için ekinler, zeytinlikler, hurmalıklar, üzüm bağları ve çeşit çeşit meyveler yetiştirir. Elbette bunda düşünen kimseler için alınacak bir ders var!" (Nahl, 11). Hurma'nın zikredildiği diğer âyetler: Bakara, 266; Ra'd, 4; Meryem, 23, 25; En'âm, 99, 141; Rahmân, 11, 68; Nahl, 67; İsrâ, 91; Kehf, 32; Tâhâ, 71; Mü'minûn, 19; Şuarâ, 148; Yâsîn, 34; Kâf, 10; Kamer, 20; Hâkka, 7; Abese, 29.

Hurma ile alâkalı Hadîs-i Şerîfler:

"Acve1, Cennet meyvelerindendir. O, zehirlenmeye karşı şifadır." (Tirmizi, Tıp, 22) "Sabahleyin aç karına hurma yiyin, çünkü bağırsak kurtlarını öldürür." (Kenzu'l- Ummâl, X,26) 

Hurma, bedenî ve zihnî gelişmeyi sağlar. Besleyicidir, kansere karşı koruyucudur. Zihnî yorgunluğu giderir. Anne sütünün, bol ve besleyici olmasını sağlar. Yeni doğum yapan kadınların hurma yemesi tavsiye edilmiştir. Boğaz ağrısını keser. Bronşit, öksürük ve soğuk algınlığının şikâyetlerini giderir. Kemik hastalıklarında faydalıdır.2

Hurma, meyveler içinde vücut için en gıdalısıdır. Aç karınla yemeğe devam edildiği zaman kurtları kurutur ve zayıflatır, azaltır veya öldürür.

Hurma şırası, mideye ağır gelir; fakat taze kan yapar. Hurmanın az yenilmesi şifa, çok yenilmesi ise gıdadır. Acve hurması zehirlenmeye, bilhassa soğuk mizaçlı zehirlere ve akrep sokmasına karşı faydalıdır.3

Bugün modern tıp, hurmanın insan vücudunun canlı ve sıhhatli kalabilmesi için çok önemli 10 çeşitten fazla elemente sahip olduğunu keşfetmiştir. Aynı zamanda hurmada organlara bol miktarda hareket ve ısı enerjisi kazandıran, hazmı ve özümlenmesi kolay şeker bulunmaktadır.4

Yine hurma, bütün temel vitamin ve proteinlere sahiptir. Ve bu yüzden modern tıp, bu meyveye "baş gıda" olarak bakmaktadır. Zîrâ bir insanın, muhtaç olduğu bütün elementleri ihtiva ettiği için sadece hurmayla yaşaması mümkündür.5

Bilindiği gibi bugün doktorlar, kadına doğum yaptığı gün hazmı kolay bir mâyi (sıvı) ile şekerli bir yiyecek verilmesini gerekli görürler. Bunun gayesi, annenin zayıf ve mecâlsiz vücuduna ve yorgun azalarına enerji ve canlılık kazandırmak ve yeni doğan bebek için gerekli sütü ifraz etmesi için, süt guddelerini harekete geçirmektir. Yeni doğan yavrunun tek gıdası olan sütün meydana gelmesi ve terkibindeki karbonhidratın artması için hurma, en harika tesiri göstermektedir. Ana sütünün bu terkibi ise, yeni doğan bebeğin hayatı ve vücudunun takviyesi için zarurî olmaktadır. Yüce Allah, Hz. Meryem'e doğum yaptığı gün hurma ve su ile gıdalanmasını emretmiştir: "Hurma dalını kendine doğru silkele, üzerine olgunlaşmış taze hurma dökülsün. Ye, iç, gözün aydın olsun!" (Meryem, 25-26)6

2. İncir

Kur'ân'da bir yerde geçmektedir: "İncire, zeytine, Sîna dağına ve şu emîn beldeye andolsun." (Tîn, 1-3). 

Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), incirin Cennet meyvelerinden olduğunu bildirerek onu şu mübarek sözleriyle methetmişlerdir: "İncir yiyin. Eğer Cennet'ten inen bir meyve söyleyecek olsaydım, bunun incir olduğunu söylerdim. Çünkü Cennet meyvelerinin çekirdeği olmaz. (Çekirdeksiz denmesinden hurma ve zeytin çekirdeği gibi yenilmeden atılan çekirdekler kastedilmektedir). İncir yiyin, çünkü o, basuru keser, eklem ağrılarını yok eder." (Kenz, 10, 44)

İncirin hem meyve hem de ilâç olduğu hakkında görüşler bulunmaktadır. İncirin latîf bir yiyecek olduğu, çabuk hazmedildiği ve midede fazla kalmadığı, balgamı azalttığı, ciğerleri temizlediği, mesane kumlarını önlediği, ciğer ve dalağın içindeki kan sinüslerini ve damarları açtığı, meyvelerin en güzeli ve en çok sevileni olduğu söylenmektedir. Aynı şekilde incirin ağız kokusunu gidermeye, saçı uzatmaya ve felci önlemeye vesile olduğu bildirilmiştir. İlâç olarak da bedendeki fazlalıkların dışarı atılması konusunda ondan faydalanılır.7

İncir posasının bağırsaklardaki toksin maddelerin atılması, kan kolesterol düzeyinin düşürülmesi, şeker hastalarında kan şekerinin ânî yükselmesinin önlenmesi gibi faydaları vardır. 

Son zamanlarda incirin anti kanserojen tesiri üzerinde de çalışmalar bulunmaktadır. Anti kanserojen tesir yapan maddenin incirdeki "benzaldehit"den ileri geldiği belirlenmiştir. Benzaldehit, 57 kanserli hasta üzerinde denenmiş, 19'unda tamamen, 10'unda kısmen iyileşme görülmüştür. 19 hastanın durumunun ise daha iyiye gittiği tespit edilmiştir.8

Ham incir sütünün, hâricen kullanıldığı takdirde siğillerin zamanla küçülmesinde hattâ kaybolmasında rol aldığı söylenmektedir.9

İncir; müzmin öksürük, bâsur hastalığı, mafsal ağrıları, boğaz, göğüs ve gırtlak sertliğine karşı faydalıdır. Karaciğer ve dalağın temizlenmesinde tesirlidir. Mideden balgam karışımının temizlenip atılmasında rol alır. Su ve süt içinde kaynatılıp içilirse, çiçek ve kızamık hastalıklarına karşı faydalıdır. İncir; soğuk ve sıcak havadan dolayı meydana gelen nezle için faydalı olduğu gibi, ağız ve dişeti yaraları için suyu gargara olarak da kullanılır.

İncir; hâmile ve emzikli kadınlar için ve kulunç, mafsal, nikriz (gut veya damla hastalığı. El, ayak başparmağı, diz ve dirseklerde şişkinlik meydana gelir. Ağrı da vardır) ağrıları ve felç hastalıklarına karşı faydalıdır.10

İncir, nekâhet devresinin kısalmasında, çıbanların olgunlaşmasında tesirlidir. Lapası, yanık ağrılarının kesilmesine vesile olur.11

3. Zeytin

a. Zeytin: Zeytin, Kur'ân'da altı defa geçmektedir: "İncire, zeytine, Sîna dağına ve şu emîn beldeye andolsun." (Tîn, 1-3), Zeytinin zikredildiği diğer âyetler: Nahl, 11; En'âm, 99, 141; Nûr, 35; Abese 29.

Zeytinin gövde kabukları ile yaprakları iştah açılmasına, ateş düşmesine, idrar sökülmesine ve ishalin önlenmesine vesiledir; ayrıca şeker hastalarında kan şekerinin düşmesinde tesirlidir. Zeytin yapraklarında tansiyon düşürmede rol alan maddeler mevcuttur. Çok yüksek olmayan tansiyonlu hastalarda kullanılabilir. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Zeytin yaprağı mide için tahriş edici olduğundan yemeklerden sonra alınmalıdır. Hâricen ise ihtiva ettiği tanin sebebiyle hafif mikrop öldürücü bir tesiri olduğundan basit yaraların pansumanında kullanılır. Ayrıca basit 1. dereceden yanıkların tedavisinde kullanılabilir.12

b. Zeytinyağı: Kur'ân'da iki defa geçmektedir "Sina Dağı'ndan çıkan bir nebat da yetiştirdik ki, o ağaç hem yağ, hem de yiyenlere bir katık çıkarır." (Mü'minûn, 20). Bir de Nûr Sûresi 35. âyette geçmektedir.

Peygamber Efendimiz'in (sallallahü aleyhi ve sellem) zeytinyağı ile alâkalı hadîsi: "Zeytinyağını yiyin ve onunla yağlanın. Çünkü o, bereketi bol ve mübarek bir ağacın meyvesinden çıkartılmaktadır." (Tirmizi, Etime 43; İbn Mace, Etime 34; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3, 497; Hâkim, Müstedrek, 2, 398)

Çeşitli hayvanî ve nebatî yağlarla, margarinler arasında kolesterol zaviyesinden yapılan bir mukayesede zeytinyağının onlardan farklı olarak kandaki kolesterol seviyesini azaltıcı tesirine şahit olunmuştur. Buna muhtevasındaki zengin doymamış yağ asitleri vesiledir. Dolayısıyla kalb ve damar rahatsızlıklarından şikâyetçi olanların başvurabilecekleri yegâne yağdır. 

Zeytinyağının içerisinde diğer yağlarda bulunmayan daha çok sayıda bileşikler mevcuttur; bu bileşiklerin tansiyon düşürücü, şifa, natürel antibiyotik ve sindirime olumlu tesirinin yanında antikanserojenik tesirlerinden de bahsedilmektedir.13

Zeytinyağı, İlâhî mesajın haber verdiği gibi hakikaten pek harikadır. Bozulmadan uzun müddet kalabildiği gibi temizlik ve aydınlanma işlerinden ilâç yapımına kadar geniş bir istifade sahasını doldurmaktadır.14

Bazı âyetlerde zeytin ağacı ve zeytinden söz edilmiş, bazılarında özellikle onun meyvesini yiyenler için, yağlı ve yemek (katık) olarak görülmüştür. (Mü'minun, 20). Buradan hareketle Peygamberimiz'in (sallallahü aleyhi ve sellem) asrında zeytinyağının önemli bir gıda maddesi olduğu söylenebilir.15

Zengin besleyici maddeler ve vitaminler ihtiva eden ve Kudret mucizesi olarak adlandırılan zeytinyağı, katı ve sıvı yağlar arasında en kolay hazmedilenidir. Zeytinyağı, kalb-damar hastalıklarının yanında çocukların beyninin gelişmesinde, kemiklerinin güçlenmesinde, midenin ülsere karşı korumasında da tesirlidir; ayrıca bir vitamin deposudur ve hücrelerin yenilenmesinde ve yaşlanmanın geciktirilmesinde rol alır. 

Zeytinyağı, A, D, E ve K vitaminleri ihtiva ettiğinden çocuklar için vazgeçilmez besin kaynağıdır. Zeytinyağı ister soğuk, isterse de sıcak tüketilsin gastrit asitini azaltır. Safra kesesinin görevini tam olarak yapmasına vesile olur ve yağlar içinde bağırsaklar tarafından en iyi emilen yağdır. Kandaki zararlı maddelerin süratle temizlenmesine vesile olan bir yapıya sahip olduğundan, karaciğerin daha düzenli ve sağlıklı çalışmasına yardımcı olur. Rejim için zeytinyağı çok idealdir. Sarılıkta faydalıdır. Eczacılıkta bazı ilaçları hazırlamakta kullanılır.16

Zeytin aynı zamanda önemli bir panzehirdir. Dolayısıyla saçların dökülmesini önlemede tesirlidir.17 Bugün güzellik mütehassısları, tabiî ve asitsiz zeytinyağının saç diplerine sürüldüğünde saçların pırıl pırıl ve eskisinden daha kuvvetli olmasına vesile olduğunu söylemektedir. Sürülen yağ, cildi beslemektedir. Araştırmalar, bu yağın düzenli kullanılması hâlinde, derinin deformasyona uğramasının engellendiğini, zeytinyağında bulunan E vitamini sayesinde hücreden kemiklere, beyinden deriye kadar insan vücudunun yaşlanmaya karşı korunduğunu göstermiştir.

Zeytinyağı, kanda bulunan zararlı kolesterol miktarının düşmesinde rol alır, bu da kalb krizi riskinin düşmesine vesile olur. Batı ülkelerinde çok rağbet görmesinin en büyük sebebi kalb sağlığıdır.18 Zeytinyağı dışkıyı yumuşatarak müshil tesiri gösterir.19 Ayrıca safra söktürücü tesirlere de sahiptir. Sabun sanayisinde geniş ölçekte kullanılır.20

4. Üzüm

Üzüm, Kur'ân'da 11 defa geçmektedir: "Gökten su indiren O'dur. Sonra Biz onunla her çeşit bitkiyi çıkarırız. O bitkiden bir filiz, ondan da büyüyüp birbirinin üstüne binmiş taneler, başaklar çıkarırız. Hurma tomurcuklarından sarkan salkımlar, üzüm, zeytin ve nar bahçeleri yetiştiririz..." (En'âm, 99). Kur'ân'da üzümün zikredildiği âyetlerin bazıları da şunlardır: Bakara, 266; Ra'd, 4; Kehf, 32; Yâsîn, 34; Nahl, 11, 67; İsrâ, 91; Mü'minûn, 19; Nebe', 32; Abese, 28.

Üzümden, ilk ortaya çıkan filizlerinden, son hâline kadar faydalanılır. Filizinden ilk zamanlarda incecik yeşil iplikler çıkar ki, bunların ekşimtırak bir tadı vardır; bundan yemek yapmak da mümkün olur. Sonra koruk çıkar ki, bu da gerek hastalar ve gerek sağlamlar için hoş bir yiyecektir. Bundan, safra hastalarına faydalı şuruplar da yapılır. Yemeklere konacak ekşi de kaynatılır ki, bu, ekşili kaynatılmışların en lezzetlilerindendir. Tam üzüm olunca da yemişlerin en tatlısıdır. Yaş üzümü askıya asarak saklamak da mümkün olabilir. Ve bu gerçekten biriktirilip saklanan yemişlerin en tatlısıdır. Üzümden, kuru üzüm, pekmez, pestil, sirke elde edilir. 

Üzümün çekirdeği de faydalıdır. Doktorlar bundan birtakım terkipler yaparlar ki, bunların zayıf mideler için çok büyük faydaları olur. (Doktorlar da üzüm çekirdeklerinin çiğneyip ezerek yemek şartıyla faydalarının çok büyük olduğunu beyan etmektedirler). Hâsılı üzüm "yemişlerin sultanı" denmesine değer bir meyvedir.21

Üzüm, tıbbî faydaları çok kuvvetli bir gıdadır. Üzüm ayrıca idrar artırıcı, yatıştırıcıdır; müshil tesiri de gösterir. Üzüm büyük bir enerji kaynağıdır. Araba için benzin ne ise insan hareketinde de enerji odur. Üzüm, kalorisi yüksek olan bir gıdadır. Bu cihetle üzüm insana canlılık, zindelik verir. Bedenî ve zihnî gücün artmasında tesirlidir. Kan yapımında rol alır. Vücutta biriken zararlı maddelerin dışarı atılmasına vesile olur. Yüksek tansiyonun düşmesinde rol alır. Mide ülseri, gastrit, karaciğer hastalıkları, dalak hastalıkları, romatizma ve mafsal iltihabında faydalıdır. Kabızlığın giderilmesinde, kalbin kuvvetlenmesinde, kanın temizlenmesinde tesirlidir. Hamilelerin mide bulantısını önlemeye vesiledir. Cilt temizliğini sağlar. Nekahet devresinin kolayca atlatılmasına yardımcı olur. Böbreklerdeki kum ve taşların düşürülmesine yardımcı olur.22

Üzümde C vitamini vardır. Bu vitamin, bir binanın yapıtaşları arasına konan harca benzetilmiştir. C vitamini eksikliklerinde eklemlerde küçük kanamalar olur. Bundan başka ciltte solgunluk, umumi dermansızlık, sinirlilik görülür. Üzümün yorgunluğa iyi gelmesi, kalorisinin yanı sıra, içindeki C vitaminindendir. Zindeliğe vesile olan başka bir madde de üzümdeki A vitaminidir. Sinirliliğin giderilmesinde C vitamininin rolü vardır, bunun yanında üzümde bulunan B1 ve B6 vitamininin yanısıra kalsiyum ve fosforun da bu hususta tesirleri vardır. Üzüm yiyenlerde (vitaminler sayesinde) solgunluk olmayacaktır. Bunun yanında C vitamini sayesinde kanama odakları bulunmayacak, A ve C vitaminleri sayesinde mikrobik hastalıklara ve bunların vücutta yapacağı menfî görüntülere rastlanmayacaktır. 23 

5. Nar

Nar, Kur'ân'da üç yerde geçer: "Gökten su indiren O'dur. Sonra Biz onunla her çeşit bitkiyi çıkarırız. O bitkiden bir filiz, ondan da büyüyüp birbirinin üstüne binmiş taneler, başaklar çıkarırız. Hurma tomurcuklarından sarkan salkımlar, üzüm, zeytin ve nar bahçeleri yetiştiririz…" (En'âm, 99). Kur'ân'da nar ile ilgili diğer âyetler de şunlardır: En'âm, 141; Rahmân, 68.

Nar hakkında Hz. Ali (k.v.) şöyle buyurmuşlardır: "Narı içindeki zarı ile beraber yiyiniz, çünkü mideyi temizler."24

Nar meyvesi kabuğu, çiçekleri ve nar suyu kabız yapma özelliği sebebiyle ishale karşı kullanılır.25 Nar suyunun idrar arttırıcı ve vücuda ve kalbe kuvvet verici tesirleri vardır. Zayıflara faydalıdır. Mide, bağırsak hastalığı olanlar, küçük çocuklar ve hamileler fazla kullanmamalıdır.26 

6. Kiraz

Kiraz, Kur'ân'da bir yerde geçer: "Ashab-ı yemin ki ne ashab-ı yemin! Ne mutludur onlar! Dalbastı kirazlar,27 dolgun salkımlı muzlar, yayılmış gölgeler... Şırıl şırıl akan sular... Tükenmeyen, eksilmeyen, hiçbir surette esirgenmeyen birçok meyveler içindedirler." (Vâkıa, 28-33).

Kirazın meyvesi, meyve sapları, çiçekleri ve gövde kabuklarından faydalanılır. Meyveler gıda olarak tüketilmekte, diğer kısımlar ise kurutularak ilâç yapımına hazır hâle getirilmektedir. Kiraz sapları atılmamalı, kurutulup saklanmalı. Bunlar çay gibi demlendirilip içildiğinde, idrar söktürücü ve bedeni toksinlerden kurtarıcı tesire sahiptir. Meyvelerde şekerler, elma ve limon asidi, A ve C vitaminleri, saplar ve gövde kabuklarında ise tanin ile potasyum tuzları vardır. Meyveleri lezzetli bir gıdadır ve aynı zamanda idrar söktürür, böbreklerde biriken zararlı maddelerin atılmasına yardımcı olur.28 Kanın temizlenmesine yardım eder, nıkris, romatizma, damar sertliği ve mafsal kireçlenmesinde faydalıdır. Karaciğer şişliğine iyi gelir; safra akışının normale dönmesine, sinirlerin kuvvetlenmesine, vücut direncinin artmasına, sivilcelerin önlenmesine ve susuzluğun giderilmesine vesiledir.

Ağaç kabukları ateş düşürücü ve kabız yapıcı bir tesire sahiptir. Çiçekleri, göğsün yumuşamasında ve öksürüğün giderilmesinde tesirlidir. Yaprakları müshildir.29

7. Muz 

Muz, Kur'ân'da sadece bir yerde geçer: "Ashab-ı yemin ki ne ashab-ı yemin! Ne mutludur onlar! Dalbastı kirazlar, dolgun salkımlı muzlar, yayılmış gölgeler... Şırıl şırıl akan sular... Tükenmeyen, eksilmeyen, hiçbir surette esirgenmeyen birçok meyveler içindedirler." (Vâkıa, 28-33).

Talh-i mendûd, meyvesi aşağıdan yukarı istifli, sıvama muz demektir. Talh, müfessirlerin çoğuna göre muz ağacıdır. Mendûd da "tarak gibi birbirinin üzerine dizilmiş" mânâsındadır.30 Bazıları muz olmadığını söylemiştir. Bunun dünya muzuna benzer, meyvesi baldan tatlı bir ağaç olduğu zikredilmiştir. Daha başka türlü mânâ verenler de vardır.31

Muz, vücudun ihtiyacı olan bütün maddeleri karşılar. Kemiklerin gelişmesine, nekâhet devresinin kısalmasına vesiledir. Sinir zaafiyeti ve yorgunluğun giderilmesinde bazı tesirleri vardır. Böbrek ve mafsal iltihabında, bağırsak hastalıklarında faydalıdır. Müzmin kabızlık çekenler fazla yememelidir.32 Muz olgunlaşınca içindeki nişasta şekere dönüşür ve diğer değerli maddelerle birlikte çabucak kana karışır. Olgun bir muz 1 saat 45 dakikada sindirilir. Muz, midede yeni koruyucu hücreler oluşmasına, ülserin ilerleyişinin durmasına ve iyileşmesine vesile olur.33

Netice

Kur'ân-ı Kerîm, çeşitli ilim ve bilgilerle dolu bir denizdir. Bu denizin incilerini elde etmek isteyen kimsenin, onun derinliklerine dalması gerekir. Şimdiye kadar ilim adamlarının yazdıklarının ve kütüphanelerde bulunan, Allah'ın bu yüce kitabına hizmet maksadıyla meydana getirilen büyük ve nefis kitapların çok olmasına rağmen, Kur'ân, enteresan bilgilerle; inci ve mücevherlerle dolu olarak kalmakta ve zaman zaman bunları bize açmaktadır. O, akılları ve fikirleri hayrete düşürecek şeylerle, İlâhî nurlarla, kudsî feyizlerle, nuranî hediyelerle, insanlığı bedbaht hayattan ve onun yakıcı ateşinden kurtarmaya kefil olacak şeylerle doludur.

Peygamber Efendimiz'in (sallallahü aleyhi ve sellem) ifadesiyle; "Onda öncekilerin haberleri gibi, sonra geleceklerin de haberleri mevcuttur. Aranızda çıkacak meselelerin (ihtilafların) hükmü de vardır... Bir de onun bedî (orijinal) mânâları tükenmez, çok tekrarlanmakla eskimez..."34 Yani o tükenmez bir hazinedir. Onun için her asırda Kur'ân'ın yüzlerce tefsirini yazan değerli âlimler, Kur'ân'ın değişik yönlerini ele alıp tefsir etmişler, Müslümanlar da bunlardan istifade etmişler ve etmektedirler. İnşâallah kıyamete kadar da "Bedî (orijinal) mânâları tükenmez." hükmünce, Kur'ân'ın değişik yönleri ele alınıp tefsir edilecek, kapalı çok yönleri gün yüzüne peyderpey çıkacaktır.

*Sakarya Üniv. İlâhiyat Fak. Öğretim Üyesi

Prof. Dr. Davut Ayduz

dayduz@yeniumit.com.tr

Dipnotlar

Acve hurması; Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) Medine'ye hicret ettikten sonra bizzat kendi eliyle dikerek yetiştirdiği bir hurma cinsinin adıdır. Rengi siyaha yakın, iri taneli, gayet güzel ve lezzetlidir. İbnü'l-Esîr, en-Nihâye, Acve md.

Ayhan Yalçın, Şifalı Bitkiler Ansk., Geçit Kitabevi 1981, s.549.

A.Rıza Karabulut, Tıbb-ı Nebevî Ansk., Ankara 1994, s.323-326.

İbn Kayyim el-Cevziyye, Zâdu'l-Meâd, (trcm. heyet), İst., 1990, 5, 24.

İnci Beşoğlu, Aile Ansk., İst., 1977, 2, 609.

Farika Teymur, Kur'ân ve Tıb'ta Hurma, Zafer dergisi, sayı 96, s.30-31.

Râzî, Tefsîr-i Kebîr, Tîn suresi tefsiri.

Kemal Sümbül, Bilinmeyen Yönleriyle İncir, Sızıntı, sayı 182, s.76-77.

Adil Asımgil, Şifalı Bitkiler, İst, 1993, s. 126.

A.R.Karabulut, a.g.e., 1, 346.

Ayhan Yalçın, a.g.e., s.551.

A. Asımgil, a.g.e., s.288-289.

C.Kemal Sünbül, Zeytinyağı ve Kolesterol, Sızıntı, sayı 141, s.404.

Cumhur Erten, Sızıntı, Tabiatın Bağrında, sayı 36, s, 23-24.

Derveze, İ., Kur'ân'a Göre Hz. Muhammed'in Hayatı, Yöneliş yay, İst., 1989. s.80.

Akdeniz'den dünyaya yayılan sağlık ve lezzet: Zeytinyağı, Zaman, 12 Kasım 1995; A.Yalçın, a.g.e., s.610.

İnci Beşoğlu, a.g.e., 2, 612.

Zaman Gazetesi, 14 Ekim 1995, Zeytinyağı sağlık garantisi.

A. Asımgil, a.g.e., s.288-289.

Turhan Baytop, Farmakognozi Ders kitabı, İ.Ü. Eczacılık Fak. yay. 2, 229.

H. Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili, 3, 475.

A.Yalçın, a.g.e., s.604; Hasan Günaydın, Kur'ân Işığında Faydalı Gıdalar ve Beslenme, İst. 1995, s.189.

Polat Has, Peygamberimizden Günümüze Beslenme, Töv., yay., İzmir 1991, s.166-169.

Ahmed b. Hanbel, Müsned, 5, 382; Mecmau'z-Zevâid, 5, 96.

Turhan Baytop, a.g.e., 2, 208.

Ayhan Yalçın, a.g.e., 582.

Bu şekildeki meâl, Elmalılı'ya aittir.

İlhan Yardımcı, Halk ilaçları ve şifalı bitkiler, s. 99.

Adil Asımgil, a.g.e., s.163; Ayhan Yalçın, Şifalı Bitkiler Ansk. s. 567.

İbn Kayyim Zâdu'l-Meâd, 5,61.

H.Yazır, a.g.e., 7, 399.

A.Yalçın, a.g.e., s.580; H.Günaydın, a.g.e., s.135.

Polat Has, a.g.e., s.186.

Tirmizî, Fedâlilü'l-Kur'ân, 14. 

Cilt lekelerini domatesle siliyoruz...

Salataların ve yemeklerin vazgeçilmezi domatese bir de 'güzellik' açısından bakın. Yüzünüzde istenmeyen cilt lekelerini domates maskesiyle yok etmeye ne dersiniz?

Kolay ve pratik malzemelerle hazırlayacağımız maskemizi hazırlamaya başlayalım. İhtiyacımız olan sadece bir adet doğranmış domates, bir çay kaşığı limon suyu ve bir yemek kaşığı yulaf ezmesi...

Malzemelerimiz hazırsa, maskemize başlıyoruz!

Tüm malzemeleri karıştırıp, blendır'dan geçirin. Sonra yüzünüzdeki lekelerin üzerine, ince bir tabaka halinde sürün. 10 dakika beklettikten sonra ılık suyla durulayarak temizleyin.

İstediğiniz sonucu almak için haftada bir kez bu maskeyi uygulayın.

Kaynak: http://www.samanyoluhaber.com/saglik/Cilt-lekelerini-domatesle-siliyoruz/742715/#ixzz1sE9uBb00

Bronzlaştırıcı ürünler, diyabet riskini artırıyor

İsveç'te yapılan bir araştırma, bronzlaştırıcı krem ve parfüm gibi kozmetik ürünlerde bulunan kimyasalların cilt tarafından emilim veya solunum yoluyla vücuda alınarak diyabet olma riskini yüksek düzeyde artırdığını ortaya çıkardı.

İnceleme plastik, bronzlaştırıcı ve kozmetik ürünlerde kullanılan "phthalates" adlı kimyasal oranı kanında yüksek olan kişilerde Tip 2 diyabet hastalığının gelişmesinin daha fazla olduğunu gösterdi. Ortalama 70 yaşında olan bin kişinin üzerinde yapılan araştırmada, 114 kişinin diyabet olduğu belirtildi.

LONDRA ANKA

İnsan Denen Meçhul -38 (Biyolojik Saat, Uyku, Büyüme ve Metabolizma Dengesinde Epifiz ve Tiroid Hormonları)

Mükemmel bir sanat eseri olarak yaratılan insan bedeninin orkestra gibi âhenkli işleyişinde hipotalamus ve hipofizi orkestra şefi kabul edersek, diğer iç salgı bezlerini icra edilen konsere katkıda bulunan ayrı birer enstrüman şeklinde değerlendirebiliriz. Bunların hiçbirinden vazgeçemeyiz. Çok göze batmayan ve varlıklardaki hikmetli/gâyeli yaratılışı anlamayan evrimcilerce bir zamanlar 'körelmiş organ' olarak görülen epifiz bezi, beynin üst kısmında bulunan önemli bir iç salgı bezidir. Uzunluğu 5-8 mm, kalınlığı 3-5 mm, ağırlığı da 150 mg olan epifizin en iyi bilinen hormonu melatonindir. Melatonin salgısının tanecikleri 100 nm çapındadır.

Melatonin hormonu beyinde, karanlıkta salgılanan bir hormondur. Gece salgılanır, gündüz ise salgılanmaz. Akşam saat 21.00'den sonra salgılanmaya başlayan bu hormonun salgılanma hızı gece 02.00-04.00 arası en yüksek seviyeye çıkar (130,3 µg/l); sabah saat 07.00'de ise, azalır. Melatonin bu sebepten gece uyku getirir, sabah ise uyanmaya katkıda bulunur. Gece uzunluğuna paralel olarak melatonin salgısı da artar. Işıkta melatonin salgısı azalır, öğlen 13.00 sıralarında en aza iner (9,3 µg/l).

Vücudumuzun günlük faaliyetlerinin gece uzunluğuna ve gün ışığına göre ayarlanmasıyla vazifelendirilmiş bu hormon, jetlag denen hâdisenin de sebebidir. Antioksidan maddelerin tesirlerini güçlendirdiği, kanserli hücrelere karşı koruma sağladığı düşünülen melatonin, üreme sistemiyle bağlantısının yanında yorgunluk, isteksizlik gibi hâllerin sebepleri arasında da zikredilmektedir.

Lösemili ve kanserli çocuklar üzerine yapılan araştırmalar, bu hastalıkların, çocukların gece geç saatlere kadar uyumamalarıyla veya ışıkta uyumalarıyla bağlantılı olduğunu göstermiştir. Bunun üzerine ailelere çocuklarını karanlık ortamlarda yatırmaları tavsiye edilmiştir. Melatoninin güçlü salgılanmasının yaşlanmayı geciktirmeye ve kansere karşı korunmaya vesile olduğu bilinmektedir. Hormon salgısını takip etmek için uyutulan kişilerin, karanlıkta yoğun olarak salgılanan hormonlarının ışık açıldığında azaldığı tespit edilmiştir.

Metabolizmanın işleyişinde temel bir salgı bezi tiroid

Vücudun en temel metabolik faaliyetlerinin kontrolü, boğaza yerleştirilen 20-30 gramlık tiroid bezine verilmiştir. Kelebek kanadı gibi iki parçadan ibaret olan tiroidin kanatlarının uzunluğu 5-7 cm, genişliği 3 cm, kalınlığı da 2 cm'dir. Bir tiroid bezinde, asıl salgıyı yapan follikül adı verilen keseciklerden üç milyon kadar bulunur. Bu keseciklerin her birinin çapı 0,1-0,5 mm'dir. Bu keseciklerde on ay yetecek kadar tiroid hormonu (T3 ve T4) depo edilmiştir. Tiroid bezi keseciklerinde sentezlenen tyroglobin adı verilen salgı küreciklerinin her birinin molekül ağırlığı 660.000'dir. Bu kürecikler iki alt birimden yapılmıştır. Ünitesi 6.000 aminoasit ile 144 tyrosil molekülünün bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bu molekül birliklerinde, özel konuma yerleştirilmiş 20 iyot atomu vardır. 

Tiroid bezi tarafından üretilen ve salgılanan hormonlar; tiroksin (T4), triiyodotironin (T3) ve kalsitonindir. T3 ve T4 hormonları tiroid bezinde tyroglobulin adı verilen bir madde içinde depolanır. Bu hormonlar tiroid uyarıcı hormonun tesiriyle bu maddenin içinden çıkarak kana geçer. Vücudun her bölgesinden hipotalamusa gelen sinyallere göre salgılanan tiroid salgılatıcı faktör ile tiroid hormonlarının kana ne kadar geçmesi gerektiği belirlenir. Hipofizden salgılanan tiroid uyarıcı hormon 10 saniye içinde tiroide ulaştırılır. Bu hormonların salgılanması için, Tiroid epitelinde hormonun depo formu olan tyroglobulinlerin ortaya çıkması 5-15 dakikada gerçekleşir. T4 hormonu T3'ten çok daha fazla (10/1 nispetinde) salgılanmasına rağmen, kanda ve dokularda T3 hormonuna dönüşür ve hemen bütün tiroid hormonu fonksiyonları temelde T3 tarafından gerçekleştirilir. Kandaki T3/T4 1/100 nispetindedir. Hormonların kanda görünmesi için, 20 dakikadan daha fazla süre geçmesi gerekir. Kandaki toplam Tiroksin yoğunluğu 100 µg/l olup, bunun % 99,97'si proteinlere bağlıdır. Bu kısım biyolojik açıdan tesirli değildir. Biyolojik bakımdan asıl tesirli olan kalan % 0,03'lük kısımdır. Bunun miktarı da bir litrede 0,8-2 ng'dır. Triiyodotironin'in kandaki yoğunluğu 1 µg/l olup, aynı şekilde bunun da %99,7'si proteinlere bağlı olarak tesirsiz vaziyette beklemektedir, % 0,3'ü ise serbest ve tesirli durumdadır. Bunun miktarı litrede 0,25-0,6 ng'dır. Diğer bir tabirle kandaki 10.000 molekülden dört tanesi aktif olarak iş yaparken, 9996'sı depolanmış vaziyette hazır bekletilmektedir. Hormonları kanda bağlı ve tesirsiz vaziyette tutan proteinlerin % 60'ı globin, % 30'u prealbumin, % 10'u da albumindir. Bu miktarlar çok hassas bir şekilde ayarlanmaktadır. Kandaki serbest olan kısım kullanıldıkça proteinlere bağlı olanlar serbestleşerek aktif hâle geçmekte, bunların yeri de bezden salınan yeni moleküllerle doldurulmaktadır. Bu hassas hesabı akılsız moleküllerin matematik bilgisine verebilir miyiz? 

Tiroksinin kanda yarılanma ömrü yedi gün civarındayken, triiyodotironinlerin kanda kaybolma süreci bir-iki gündür. Kanda azalan tiroid hormonlarının üretimle yerlerini almaları 24 saat içinde gerçekleşir. Günlük 140 µg tiroid hormonları ihtiyacının 100 µg'ı trioksin (T4), 40 µg'ı ise triiyodotironin (T3) olarak karşılanır. Tiroid bezinin günde 10 µg/l'den daha az salgı yapması durumunda, yetersiz fonksiyon gördüğü kabul edilir. 

Tiroid bezindeki toplam iyot miktarı 5.000-7.000 µg'dır. İnsanın günlük ihtiyacı ise 100-200 µg arasında değişir. Hamilelerde bu ihtiyaç 200 µg'dan daha fazladır. Günlük bir çay kaşığı (yaklaşık 5 g.) iyotlu tuz bu ihtiyacı rahatlıkla karşılayabilmektedir. Bir kilogram iyotlu sofra tuzunda 25-50 mg iyot bulunmaktadır. Kan plasmasındaki inorganik iyot konsantrasyonu normal olarak 2-10 µg/l'dir. Her gün dışkı ile 10 µg, idrarla da 150 µg iyot vücudumuzdan atılır. 

Tiroid hormonları vücudun hemen her hücresinin fonksiyonu için gereklidir. Bunlar ister diğer hormonların yapımı olsun, ister hücre büyümesi ve çoğalması olsun metabolizmanın normal işlemesi açısından vazgeçilmezdir. Bu hormonlar, hücre seviyesinde enerji metabolizmasının düzenlenmesinde büyümenin kontrolünde, dokuların farklılaşması ve gelişmesinde, organizmadaki biyo-kimyevî münasebetlerin istikrarında önemli rol oynar. Genel olarak metabolik hızı, oksijen tüketimini ve ısı üretimini artırıcı tesir yaparlar. Bu hormonlar, çocukların fizikî ve zihnî gelişmelerinin normal olabilmesi için oldukça gereklidir. Yeterli miktarda hormon üretilebilmesi için, besinler aracılığı ile dışarıdan iyot alınması gerekmektedir. 

Tiroid bezi, tiroid hormonlarından başka, kalsiyum metabolizmasında rolü olan kalsitonin hormonu da salgılar. Tiroid bezindeki follikülleri teşkil eden hücrelerden 3-5 tanesi özel C hücreleridir ve bunlar tanecik büyüklüğü 200-300 nm olan kalsitonin salgısı üretir. Bu salgı molekülleri 32 aminoasitten yapılmış ve 3.700 molekül ağırlığındadır.

Aşırı tiroid hormonu salgılanmasına hipertiroidizm denir. Bu durum kendini zayıflama, sinirlilik, taşikardi (kalb hızının normalden fazla olması), ellerde titreme, sıcağa dayanıksızlık, kaslarda güçsüzlük, uykusuzluk, yorgunluk, ishal gibi belirtilerle gösterir. Tiroid hormonlarının yetersiz salgılanmasına ise hipotiroidizm denmektedir. Bu durum da kendini öncekinin aksine; şişmanlık, uyuşukluk, soğuğa karşı hassasiyet artışı, aşırı uyku hâli, kas tembelliği, bradikardi (kalb hızının normalden düşük olması) zihnî tembellik, saç uzamasında duraklama gibi belirtilerle gösterir. Ancak hastalıklar dışında normal insanlarda hipotalamus, hipofiz ve tiroid arasında karşılıklı olarak o kadar mükemmel bir haberleşme, geri bildirim ve sentezi başlatıp durdurma mekanizması vardır ki, bu sayede vücuttaki metabolik ve biyokimyevî faaliyetler aksamadan hassas bir denge içinde yürütülmektedir. Herhangi bir üretim safhasındaki eksiklik veya fazlalık hemen önceki süreçlerin belirli bir noktasındaki kontrol merkezi konumundaki molekül grubuna bildirilir ve buna göre üretim kısılır veya artırılır. Bu kontrol mekanizmasını ne sadece iradesiz bezlere, ne akılsız hücrelere ne de şuursuz moleküllere verilebilir. 

Tiroid hormonları ile hipofizden salınan büyüme hormonları çok mükemmel bir dayanışma içinde vücudun dengeli bir şekilde büyütülmesi için işbirliği yapar. Büyüme hormonu, hücrelerin bölünme sayısını ve miktarını belirler; fakat bu gelişigüzel bir süreç olmayıp hassas bir plânlama gerektirir. Bölünme hızı iyi ayarlanmasaydı organlar estetik bir uyumdan mahrum olurdu. Kollar, bacaklar, kafa ve gövdenin birbiriyle estetik bir uyum içinde büyütülmesi tiroksin hormonunun dengeli salgılanmasıyla mümkündür. 

Tiroksin molekülleri her bir hücreyi, hangi hızda bölünmeleri gerektiği hususunda uyarmasaydı, organlar son derece orantısız gelişir ve insanlar hilkât garibesi, zekâ bakımından da geri varlıklar olurdu. Vücuttaki kusursuzluğu, estetiği, güzellik ve plânı; akıl, şuur ve iradeden mahrum büyüme ve tiroksin hormonu moleküllerine verebilir miyiz? Evet, sahnede bu moleküller görünüyor; ama onları şaşırmadan hassas bir şekilde vazifelerine koşturan kimdir? 

Tiroid hormonlarının metabolizma düzenlemeleri gıdaların hızlı veya yavaş yakılma süreçlerini ayarlama ile yapılır ve vücudun bütün faaliyetleri neticesinde bir ısı açığa çıkar. 100 trilyon hücrenin faaliyeti neticesinde de vücudun toplam ısısı ortaya çıkar. Bu mikro fırınların her birinin ne kadar ısı vermesi gerektiğinin düzenlenmesinde vazife alanlar da mu'cizevî tiroksin hormonlarıdır. Hücrenin ne kadar ısı yayması gerektiği, çalışma metabolizmasına nasıl tesir edileceği ve gerektiğinde ısının nasıl artırılacağı gibi birçok kompleks süreci bu moleküllerin bildiğini kim söyleyebilir? 

Prof.Dr. Arif SARSILMAZ